مسألهء 49 ) كشورى كه داراى حكومت فاسد و غير اسلامى است و هرگاه مسلمانان بخواهند از آن جا به حجّ بروند ناچارند مبالغى به حكومت فاسد كمك كنند ، در صورتى كه مستطيع شوند وراهشان منحصر باشد بايد از همان طريق به حجّ بروند و حجّ آنان حجّت‌الاسلام و مُجزى است . 4 - استطاعت زمانى مسألهء 50 ) براى واجب شدن حجّ بايد مدّت زمان لازم براى انجام اعمال حجّ در وقت مقرّر وجود داشته باشد ؛ بنابراين كسى كه وقت او به گونه‌اى تنگ است كه در اين سال نمىتواند اعمال حجّ را در وقت خود انجام دهد حجّ در اين سال بر او واجب نيست . و چنانچه شرايط استطاعت او تا سال آينده باقى باشد بايد سال آينده حجّ بجا آورد . 5 - رجوع به كفايت يكى از شرايط وجوب حجّ ، رجوع به كفايت است ؛ بدين معنا كه به سبب انجام حجّ ، سرمايه يا ملك يا محلّ كسب يا شغلى كه زندگى انسان با آن تأمين مىشود از بين نرود . مسألهء 51 ) اگر انسان مالى دارد كه در ادارهء زندگى خود و عائله‌اش